“Làm người không cốt làm to” | Bài viết về giáo dục

Home

Bài viết

Bài viết về giáo dục

“Làm người không cốt làm to”

Chủ nhật, 13 Tháng 9 2009 21:10

Định hướng giá trị vào đời và lập nghiệp

"Làm người không cốt làm to"

Quang Dương
Nhà giáo hưu trí - Viện Nghiên cứu Giáo dục

Xin mượn lời trên đây trong hồi ký của Học giả NGUYỄN HIẾN LÊ (1912-1984) để thưa chuyện cùng bạn trẻ.
Theo hồi ký, lúc mới vào Nam lập nghiệp, cụ Lê chỉ có bằng cao đẳng công chánh, chuyên đi đo đạc đất sình ở vùng đầm lầy heo hút thuộc miền Tây. Ngày lội bùn, đêm chong đèn đọc sách. Sau tuổi 25, cụ thôi nghề "đo đạc", bỏ nghiệp công chức, chuyển sang nghề cầm bút. Đó là lúc cụ nghiệm thấy tư chất của mình gắn với nghiệp sách vở. Muốn theo thiên hướng và để góp phần hữu ích hơn cho đời, chàng trai Nguyễn Hiến Lê khi ấy nghĩ đến một việc làm khác: say mê mài giũa năng lực và phẩm giá của mình dưới ánh đèn, qua lao động cầm bút, dày công sáng tạo trên mỗi dòng chữ, trong từng lời ý.

Cuộc đời cụ Lê từ trẻ đến già chỉ lo tự học, khảo cứu để viết bài, làm nên sản phẩm. Trên 120 cuốn sách HỌC LÀM NGƯỜI của cụ cho ra đời trong gần 40 năm cầm bút đã nói lên công lao và giá trị cao cả của học giả Nguyễn Hiến Lê. Đó là chưa kể trên 250 bài báo, 23 đề tựa cho những công trình sách của các thân hữu, cùng với nhiều tập bản thảo chưa kịp in ra. Trong giới cầm bút đều biết rõ cụ không có bằng đại học, nhưng ai đã từng đọc sách báo do cụ viết đều phải tâm phục vì sự uyên thâm và sức truyền cảm từ những điều cụ bày tỏ trên trang giấy.

Đã vậy, cụ sống rất đạm bạc, giản dị vô cùng, và đặc biệt, cụ không màng lợi danh. Do uy tín từ phẩm hạnh và thực tài của cụ, chính quyền Sài Gòn lúc trước đã nhiều lần mời cụ giữ những chức vụ danh giá của Bộ Văn hóa, Bộ Giáo dục... và muốn trao tặng cụ một giải thưởng lớn về văn học, nhưng cụ đã cáo từ. Cụ tiếp tục miệt mài lặng lẽ trong thanh vắng, lao vào khảo cứu và sáng tạo trên trang giấy bằng lao động âm thầm, với nỗi đam mê của một người bình dị, không cầu danh. Cụ thường nói với con cháu mình "Làm người khó hơn làm quan" và "Làm người không cốt làm to, làm lớn".

Vâng, "ông to bà lớn" hay người dân thường, nếu thực sự chân chính, cũng chỉ lấy sự cống hiến làm trọng. Vinh quang không nằm ở chức vụ hay bằng cấp. Sự cống hiến thì không ai được độc quyền. Người có bằng cấp cao và chức vụ to mà lo hưởng thụ nhiều hơn làm việc, thì không bằng người cùng đinh mà chú tâm "cày cuốc" để cống hiến thêm sản phẩm cho đời, dù chỉ là củ khoai hay trang viết. Giá trị vào đời và lập nghiệp cũng không phải được đo bởi độ cao của bằng cấp hay bề dày của năm tháng làm việc. Xã hội càng văn minh thì chính giá trị của sản phẩm (cả số lượng và chất lượng) mới càng được coi là thước đo giá trị của người làm ra nó.

Để có một định hướng giá trị đúng với bản chất như thế, về phía học sinh và người lao động cần được nhà trường và nơi sử dụng quan tâm bồi dưỡng cho họ về thái độ và động cơ học tập/làm việc. Kèm theo đó là sự kiểm định, đánh giá, khen thưởng, nâng lương hoặc đề bạt... đều phải được tương xứng với động cơ, thái độ và hiệu quả của việc làm. Như thế, không nên vội trách người học hay người làm chạy theo bằng cấp khoa bảng, mà trước hết, về phía nhà nước cần có một chiến lược giáo dục và sử dụng nhân lực biết trọng thực chất. Chiến lược đó giúp cho ai cũng tin rằng không phải giá trị con người nằm ở bằng cấp cao, chức danh lớn, hay quyền lợi nhiều.

Tại một hội thảo về vượt khó trong học tập, khi được phát động tự do tư tưởng để bày tỏ cảm xúc vượt khó, một số sinh viên đã mạnh dạn nói lên vài thực trạng của không ít người nghĩ rằng :

1. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có bằng. Có bằng là có danh !
2. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có danh. Có danh là có quyền !
3. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có quyền. Có quyền là có tiền !
4. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có tiền. Vì, có tiền... là có tất !

Những slogans như thế không công khai mà người ta ngấm ngầm tự hiểu, tự làm và truyền cảm cho nhau, được nhiều người coi là "bí kíp" để thành công và thành danh khi vào đời, lập nghiệp ! Chẳng khó khăn để thấy rằng, cái thực trạng quái gở đó thọat đầu không phải nảy sinh từ trường học, mà được lây lan từ chính một bộ phận người lớn ở nhiều nơi trong công quyền. Họ đã theo "gương" những cô bác cán bộ nghèo tài đức nhưng giỏi "chạy chọt". Bởi thế, nên chăng, cần phát động một cao trào xác định giá trị nhân cách từ trong các cơ quan nhà nước. Tại đó có giá trị "không chạy theo bằng cấp bằng mọi giá" và "không coi bằng cấp là một bằng chứng của thực lực". Phải lan tỏa từ đó (từ những nơi sử dụng nhân lực) một định hướng giá trị vào đời với những chân giá trị của thực lực, để thay đổi tận gốc rể về thái độ và động cơ học tập/làm việc của từng người học/người làm.

Vì vậy, thiết nghĩ rằng, công tác cán bộ, công tác giáo dục nhân viên trong mỗi cơ quan, trường học nên chú trọng hơn nữa đến việc định hướng giá trị thực chất. Bên cạnh đó, vai trò và chức năng của các phương tiện truyền thông nhà nước trong sứ mệnh này thật lớn lao. Đó là sự định hướng dư luận xã hội khi báo và đài đều cùng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, doanh nghiệp và trường học trong việc lên tiếng cổ vũ cho cao trào này đi vào chiều sâu, có hiệu ứng cụ thể trong cuộc sống.

8-9-2009

Quang Dương

Viết lời bình

Thầy Cô và các bạn vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Quang Dương

Chào các bạn ở CENTEA và giaovien.net !
Cám ơn các bạn đã gia công cho bài viết của tôi bằng việc post lên chân dung của Cụ Nguyễn Hiến Lê khả kính, để lồng vào bài, tăng thêm lòng ngưỡng mộ và cung kính của bạn đọc trước một bậc Hiền Nhân Quân Tử.
Khi đang viết bài này trên máy, tôi đã phải nhiều lần lau nước mắt vì xúc động bởi nhớ tới Cụ Lê. Tôi thầm cám ơn Cụ rất nhiều dù không có quan hệ máu mủ và chưa được một lần diện kiến. Khi Cụ còn sống thì tôi ở quá xa, cứ mong có duyên may sẽ được gặp cụ. Nhưng, Đất Trời không cho tôi có được cơ duyên ấy, vì trong lúc tôi còn tha thiết ôm mối hy vọng sẽ được bái kiến, thì một tin dữ xé lòng : Cụ đã giã từ Trần Thế ! Thật ngậm ngùi xót xa !
Cụ ra đi, về cõi Âm Thế, nhưng những giá trị tinh thần cao cả của Cụ vẫn còn lại nơi Dương Thế, góp thêm nhiều tinh hoa cho Kho Báu trên Đời.
Với bài viết "LÀM NGƯỜI KHÔNG CỐT LÀM TO" và với những dòng tưởng niệm này của tôi, xin được làm nên một NÉN TÂM NHANG để Viếng Cụ.
"Cháu cầu mong hương hồn của Cụ luôn được An Lành để yên nghỉ nơi CHÍN SUỐI. Người học trò thầm lặng của Cụ mà Cụ chưa hề biết : QUANG DƯƠNG".

Thứ ba 15 Tháng 9 2009, 06:10

Phản hồi lời bình này

Quote

Code

List

List item

URL

Trần Anh Kiệt

Wao! Đã từ lâu lắm rồi tôi mới nghe có người nhắc đến một cái tên rất thân quen với tôi trong 1 thời gian khá dài, thần tượng của tôi hồi học phổ thông đấy. Đó là Nhà dịch thuật nổi tiếng Nguyễn Hiến Lê - người đã có công rất lớn dịch sách nước ngoài sang tiếng Việt để làm phong phú thêm kho sách "Học làm người" của dân tộc ta. Thời ấy, khoảng những năm thập niên 70 chúng tôi không ai mà xa lạ với "tủ sách học làm người của Nguyễn Hiến Lê" - tất cả chúng tôi hay gọi như vậy. Và tất nhiên, nằm gối đầu giường của tôi luôn có vài quyển sách hay thể loại này, ví dụ như cuốn "Đắc nhân tâm", cuốn "Nghệ thuật nói chuyện trước công chúng".... Xin phép thầy Quang Dương, qua thầy cho em tỏ lòng tri ân về nhà dịch thuật vang bóng một thời ở xã hội ta - Cụ Nguyễn Hiến Lê nhé.
" ... 1. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có bằng. Có bằng là có danh !
2. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có danh. Có danh là có quyền !
3. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có quyền. Có quyền là có tiền !
4. Không có việc gì khó, chỉ sợ không có tiền. Vì, có tiền... là có tất ! ..."
Quan điểm sống như trên của một số không ít của giới trẻ hiện nay, đáng để cho xã hội chúng ta quan tâm và suy gẫm. Với bài viết "LÀM NGƯỜI KHÔNG CỐT LÀM TO" của thầy Quang Dương, tôi đã trở lại Giaovien.net đọc đến 3 lần nên vô cùng thấm thía về ý nghĩa sâu sắc bài viết của tác giả . Mong rằng, những ai đó độc giả có đọc được, trúng ai nấy cần nghiêm túc sửa chữa. Nhất là, tôi mong đây là bài học đạo đức tốt cho giới trẻ vốn đã năng động, nhạy bén, học giỏi, có tài biết định hướng, tu dưỡng đạo đức để sau này trở thành những cán bộ ưu tú của đất nước - Vừa có tài mà cũng vừa có đức nữa. Tôi luôn tin tưởng rằng: Thế hệ con tôi, cháu tôi sau này sẽ sống trong một đất nước Việt Nam giàu hơn , đẹp hơn và nhất là luôn đặt nhân tình lên hàng đầu trong đối nhân xử thế, giống như truyền vốn dĩ xưa nay của dân tộc ta.

Thứ tư 16 Tháng 9 2009, 13:09

Phản hồi lời bình này

Quote

Code

List

List item

URL

Minh Tin Truong Giang

Thưa thầy cô và các bạn trẻ.

Tôi Xin phép mạo phạm viết vài câu cho tác giả. Theo tôi chỉ riêng tiêu đề bài viết cũng đủ để thành ngôn từ như phương châm, như ngạn ngữ tráng lệ. Và nếu có thể, chúng ta có thể "tâm sự" vì nhiều lý lẽ ở trong đó.

Xét về hướng hoan nghênh, có lẽ đó như là chân lý, như kim chỉ nam sáng ngời. Đúng thế, thế là đúng!

Xét nghịch chiều, đây là câu nói thường ngày để người này bảo người kia thế này thế nọ. Nói chung là an bài, rất "số mệnh" và ngụy biện nữa là đằng khác. Và tôi cũng đã dùng câu này nhiều lần và thấy đó là sự ray rứt vì tính ngụy tạo.

Những học trò của tôi, lần lượt đứng lên làm người lớn trong nhiều cương vị xã hội. Mỗi lần đến thăm, có tâm sự và hễ nói đến điều này đa số không thể chấp nhận vì họ cho đấy là câu nói rất HÈN ! Tôi rất bâng khuâng, soi xét ... và giật mình tư tưởng tuổi trẻ bây giờ rất khác tư tưởng của các cụ.

Những học trò của tôi phản biện rằng, nếu có cơ hội là nắm lấy quyền lực và "làm to", làm ông này bà nọ.

Những cuốn sách giáo khoa thay phiên nhau tuôn ra thị trường hàng năm đó là những sản phẩm trí tuệ của ngành giáo dục của chúng ta đã quá đầy đủ để chúng ta biết đó là hệ quả của câu nói ngụy tạo trên này. Tưởng vô lý nhưng rất thực tế, sách giáo khoa các cháu nhỏ học đã sẽ và đang được các cụ soạn, tại sao các cụ không có lắng nghe, không biết buồn vì lời phản biện từ xã hội? vì thế mà các cụ chưa chịu về hưu sớm đi ... phải chăng "cốt không phải làm to", thì làm vừa vừa chăng?

Hàng năm các cháu phải mua sách mới, những cuốn sách còn thơm giấy mực kia chui tọt vào sọt rác ... để rồi hiển nhiên chúng ta đã bị dư luận xã hội cho là 1 ngành tiếp tay cho gian thương, ngành có phong trào tiết kiệm chống lãng phí mà thực sự quá lãng phí ... Ôi hệ lụy!

Tôi phiếm luận để kết luận bằng câu "lý thuyết thì xám xịt, còn cây đời thì mãi tươi xanh". Hãy nhìn thẳng vào cuộc sống, đời sống, hãy luôn luôn cho tâm hồn và việc làm "hò hét xông lên" chiếm lấy vị trí cao nhất mà mình muốn đạt. Tại vị trí đó ta là quyền lực ...
(trích)!

Thứ tư 16 Tháng 9 2009, 14:05

Phản hồi lời bình này